De schaamteloze moraalridder

Als Grzegorz Rosinski iets heeft overgehouden van veertig jaar kommunisme, dan is het zeker een buitengewone nederigheid. De man beschouwt zichzelf als een slaaf van zijn publiek. Dat hij met de vikingsaga Thorgal één van de populairste strips tekent, verandert daar niks aan.

Pas toen hij 41 was, verliet Rosinski zijn geboorteland Polen. Zijn reeks Thorgal was op dat moment al een bescheiden sukses. De toen nog onbekende senarist Jean Van Hamme (XIII, Largo Winch) mengde voor Thorgal skandinavische geschiedenis en mitologie met romantiek en avontuur. Thorgal en zijn vrouw Aaricia vormen een modelkoppel waarvan de gezinsrust in elk album wordt verstoord. De reeks werd met elk nieuw verhaal populairder. De 25e Thorgal, De blauwe ziekte, verschijnt deze maand in een oplage van verscheidene honderdduizenden exemplaren.
Toch heeft Rosinski geen dikke nek overgehouden aan zijn sukses. Bedeesd vraagt hij na het interview of hij niet te veel van de vragen is afgeweken, en of we het interview wel kunnen gebruiken. Ook tijdens het interview relativeert hij zijn eigen persoon voortdurend, vaak met een heel droge humor, waarmee hij naar eigen zeggen zijn vrouw voortdurend de gordijnen in jaagt. Maar over zijn strip neemt hij geen blad voor de mond.

Thorgal is een aparte held, omdat hij zo vaak zijn gezinnetje moet beschermen.
Daardoor is hij pas echt een held, want het is gemakkelijker op iemands gezicht te slaan dan om de traditionele waarden van familie en moraliteit te verdedigen. In het begin was Thorgal een antiheld, omdat we juist vonden dat de klassieke helden eigenlijk idioten waren. Met mijn gebrekkige Franse uitspraak heb ik het op de RTBF ooit gehad over de helden, maar ik sprak dat uit als les zéros. Achteraf gezien was dat nog niet zo'n slechte verspreking. Thorgal zal nog altijd niet zomaar een gevecht beginnen. Maar hij is wel een echte held geworden omdat hij steeds meer op zoek gaat naar universele waarden.

Is die evolutie naar de familiewaarden iets dat jullie als auteurs echt wilden?
Het toont een beetje wie wij zijn. Ik ken Jean al 25 jaar en we zijn goed bevriend. Ik kan je dus verzekeren dat wij allebei dezelfde waarden als Thorgal belangrijk vinden. Jeans verhalen zijn altijd in een bepaald opzicht wel moreel te noemen. We tonen bijvoorbeeld geen debiele seksscènes, die niks met het verhaal te maken hebben. We geven een vechtpartij ook niet weer in slow-motion om het bloed in alle richtingen te zien spetteren.

Ik zou toch meer denken dat het uw invloed is, want Van Hamme schrijft toch ook Largo Winch, waar al meer geweld en seks in voorkomen.
Als er geweld in voorkomt, is dat om kontrasten te laten zien. In elk verhaal lopen er slechterikken rond. Die zijn nodig om te laten zien dat de goeien echt wel goed zijn. Geweld wordt altijd uitgelokt door de slechten. De goeien zijn dan verplicht om ook geweld gebruiken. Voor mij is dat de enige funktie van geweld in een strip.

Daarmee bent u een doetje onder de striptekenaars, want de gespleten hoofden vieren tegenwoordig hoogtij.
Ik zou er liever niet op doorgaan. De verschrikkelijke beelden die je tegenwoordig in strips kunt vinden... In stukken gekapte schedels... In De Chninkel verplettert Bom-Bom ook een kwaadaardige dwerg, maar ik toon dat niet. Ik hou het buiten de tekening, ik laat een onomatopee en een vertrokken gezicht het werk doen. Veel van mijn kollega's zouden zo'n kans om een bloederige scène te tekenen niet laten schieten. Maar ik moet er niet aan denken dat een kind zo'n scène te zien krijgt. In films en strips kan er tegenwoordig geen bloed genoeg zijn. Tegenwoordig begint men in films te knippen omdat er te veel geweld in zit, en ik vind dat geen slechte zaak.

Is dat omdat u zelf kinderen hebt?
Zeker. Ik weet hoe moeilijk het is om je kinderen met een goed waardebesef te laten opgroeien. Ik ben trouwens heel trots op mijn kinderen. Ze hebben een heel gezonde kijk op onze wereld.

Dat Thorgal als reeks waarden propageert, is voor u dus het belangrijkste aspekt van de reeks.
Jazeker. Ik heb er veel plezier in om die reeks te maken, maar vooral het idee dat ik aan iets belangrijks meewerk, vind ik boeiend. Thorgal is niet zomaar een avonturenreeks, er worden ook belangrijke waarden gepropageerd.

Maar u slaagt er wel in om die boodschap er niet te dik op te laten liggen. Dat zou toch een antireaktie veroorzaken.
Ze is wel altijd duidelijk aanwezig als een soort algemene sfeer. Maar ik ben zelf allergisch voor propaganda. Ik heb veertig jaar in een regime geleefd dat gebruik maakte van de meest debiele, direkte propaganda. Gelukkig bestaan er zachtere, subtielere manieren om een boodschap over te brengen. Nee, ik hoed me voor propaganda. Maar ik ben er wel van overtuigd dat die boodschap nodig is.

Die boodschap zorgt er dus voor dat u bij het 25ste album er nog evenveel zin in hebt.
(lacht) Dat heeft vooral te maken met mijn geniale senarist Jean Van Hamme, die erin slaagt om in elk nieuw album een nieuwe boodschap te steken. Elk nieuw avontuur van Thorgal is weer zo anders, dat het volgens mij duidelijk blijkt dat hij geen nieuwe Thorgals maakt om meer auteursrechten te verdienen. Hij verandert de reeks ook vaak van genre, binnen dezelfde reeks. Dat houdt het boeiend. Thorgal lijkt soms op heroic fantasy , op western, op puur avontuur, bevat mitologische elementen... Elke Thorgal is voor mij weer een verrassing. Ik krijg mijn senario's altijd in één stuk, want als ik het verhaal lees, wil ik dezelfde ervaring hebben als de lezer. Ik lees het dus ook niet zo diepgaand. Als ik het een tweede keer lees, maak ik al een sinopsis en zet ik de plaatjes al op hun pagina's. Zo probeer ik dat spontane, eerste kontakt met het verhaal te behouden. Ik maak heel snel notities, en wat ik bij die eerste lezing heb opgeschreven wordt daarna mijn bijbel. Ik probeer mijn gevoel bij die eerste lezing van het senario over te brengen op de lezer. Ik deed dat vroeger ook met illustraties. Ik preciseer nog wel achteraf, maar ik probeer de frisheid van het eerste idee niet aan te tasten.

Werkt dat altijd?
Ja, op die manier heb ik er plezier in om te werken. Als ik er te veel over begin na te denken, verlies ik mijn plezier. Op die manier blijft mijn werk kreatief, en word ik geen bankbediende.

Thorgal heeft opvallend veel vrouwelijke lezers.
60%, zegt men mij. Ik heb een vriend verteld dat ik streef naar 80%. (lacht) Dat is aangenaam bij signeersessies. Soms staan er alleen maar vrouwen aan te schuiven voor een tekening. Spijtig dat er altijd een tafel tussen mij en die rij staat, dan kan ik ze niet allemaal een kus geven. (lacht) Maar alle gekheid op een stokje, het is heel normaal dat Thorgal veel vrouwelijke lezers heeft. Het zijn de vrouwen die de waarden waarover we het daarnet hadden, het meest zoeken.

Ze willen allemaal een Thorgal.
Ze willen vooral zekerheid en ze willen heel eenvoudig hun leven kunnen leiden. Ze willen vaak kinderen en ze willen die kinderen in veiligheid kunnen opvoeden.

Terwijl er veel mannen zijn die Kriss Van Valnor verkiezen boven de brave Aaricia.
Dat is waar. Mannen zijn daar anders in. De meerderheid van Thorgals problemen worden door Kriss Van Valnor veroorzaakt, en toch...

Thorgal is een brave huisvader, maar Van Hamme en u zijn zo sadistisch dat zijn rust telkens wordt verstoord.
Ja, we zijn wat sadistisch, maar als we niet sadistisch waren, was er geen verhaal te vertellen. Je kunt de goeien pas laten bewonderen in kontrast met slechten die de waarden van de goeien bedreigen. Er is ook een verschil tussen de auteur en de lezer. Voor de auteurs is Thorgal een personage van papier waarmee we alles kunnen uithalen wat we willen. Als ik Thorgal en zijn gezin teken, ben ik niet met hen begaan. Voor de lezer is dat anders: hij identificeert zich veel meer met de personages. Voor mij is Thorgal een technisch probleem waar papier en een pen bij komen kijken, maar een lezer kan veel meer opgaan in het verhaal. Dat is normaal. Ik ben zelf een heel emotionele kerel en als ik naar een film kijk, huil ik vaak. Dus het is ook normaal dat lezers zich erg kunnen inleven in Thorgal. Ik mag niet ontroerd worden door Thorgal, want dan vallen mijn tranen op mijn inkttekeningen en dan lopen die uit. (lacht)

Dus om u te laten huilen om Thorgal, moet iemand er een film van maken.
Dat is heel goed mogelijk als er mooie muziek bij is. Iemand is bezig met een cd samen te stellen met muziek die past bij Thorgal. Die muziek heeft me sterk ontroerd. Het is een goed idee om sfeer op te wekken met muziek terwijl je een verhaal leest. Dat zou niet bij alle strips pakken, omdat de meeste strips gewoon geen sfeer hebben. Daar zit alleen maar avontuur in, wat ook okee is, maar ik hou ervan om sfeer te kreëren in mijn strips. Iemand die die sfeer aanvoelt, kan ze versterken door passende muziek te komponeren.

U vertelde dat u aan Van Hamme al gevraagd hebt om personages te laten sterven. Gebeurt dat vaak?
Niet zo vaak. Ik heb al verteld dat ik niet te veel nadenk als ik een nieuw verhaal toegestuurd krijg. Ik probeer nieuwe personages dus onmiddellijk een vorm te geven, met de beperkte informatie die ik heb. Soms gebeurt het dat ik me later realiseer dat ik dat personage gemist heb. Maar dan is het te laat, want het verhaal is dan al een heel stuk verder. Gelukkig gebeurt het niet zo vaak, tenminste dat hoop ik. Het is niet erg bescheiden van me om dat zo te zeggen. Als ik met zo'n slecht ontworpen personage opgescheept zit, moeten we een alibi vinden om hem te laten verdwijnen. Ik had dat probleem met Tjall en Boomvoet. Dat is eigenlijk niet zo erg, omdat ook een goed personage wel eens in roemrijke omstandigheden mag omkomen. Anders krijg je ook te veel personages.

Vindt u ook dat Arachnea een terugkeer betekent naar de Thorgal van vroeger, Alinoë bijvoorbeeld.
Dat is meer een vraag voor de senarist. Ik heb niet de indruk dat Thorgal terugkeert naar iets. Vanaf het begin staat al vast dat we met Thorgal zo veel mogelijk verschillende genres willen afwisselen. Alinoë was een thriller met een verschrikkelijke sfeer, maar er zitten ook science-fictionverhalen tussen en heel romantische verhalen. Het 26e verhaal zal heel romantisch zijn, want de vrouw van Jean heeft me dat al met veel plezier verklapt. Ik vind dat goed nieuws, want ik hou van romantische verhalen. Jammer genoeg zullen de lezers een hele tijd moeten wachten op de 26e Thorgal, want ik heb ondertussen een projekt dat ik nu wil doen, en dat niks met Thorgal te maken heeft. Ik wil er niet meer over zeggen, omdat ik niet weet of Jean dat wil. Die andere projekten zijn ook samenwerkingen met Jean en hij is met me akkoord gegaan om Thorgal even uit te stellen. Ik heb al een hele tijd de behoefte om mijn techniek te vernieuwen. Ik wil af van de verplichting om klassieke stripverhalen te maken. Als ik eerst iets anders maak, en daarna weer aan mijn gewone strips begin, betekent dat een impuls voor mijn gewone stijl. De manier van vertellen kan niet echt evolueren. Die is al eeuwen ongeveer hetzelfde, maar tekentechniek kan blijven veranderen. Die vertelmanier is natuurlijk ook gegroeid, maar we hebben nu een efficiënte manier om een verhaal te vertellen, die niet gemakkelijk te verbeteren valt. We proberen wel wat moderne verteltechnieken te gebruiken, maar we moeten ervoor zorgen dat de jonge lezers niet afhaken. Tekentechniek kan gemakkelijker vernieuwd worden, maar ik kan dat niet doen in mijn reeksen, want ik wil mijn trouwe lezers niet bedriegen. Die zullen er niet mee kunnen lachen als ik opeens avant-gardistische tekeningen in mijn verhalen begin te steken. Maar ik kan me die vrijheid wel toestaan in een one-shot.

Uit De Chninkel blijkt al dat u wel eens zin heeft om iets anders te doen. Maar u doet het zelden.
Ik heb er inderdaad veel zin in. Maar luister. Als je een slaaf bent van je serie, zelfs al heeft de kooi waarin je zit gouden spijltjes, zoals in mijn geval, dan heb je een verplichting ten opzichte van je publiek. Het publiek wil een vervolg. Ik vind het publiek veel belangrijker dan mezelf. Ik vind dus niet dat ik het recht heb om te zeggen dat een reeks moet stoppen omdat ik plots zin heb om iets anders uit te proberen. Ik sijfer mezelf dus helemaal weg. Ik ben ook iemand die moraliteit heel belangrijk vind. Ik laat mijn gezin mijn werk altijd heel kritisch beoordelen. Dat doen ze dan ook met veel plezier. (lacht) Ik weet heel goed wat gratuit is en wat wel nog door de beugel kan. Ik heb veertig jaar onder een kommunistisch regime geleefd, en dat was eigenlijk nog zo slecht niet. Ik heb het niet over de politiek, maar over bepaalde waarden die werden meegegeven, en die ook de kernwaarden van onze reeks zijn. Ik voel me helemaal goed daarbij. Ik wil bijvoorbeeld de volwassenen die mijn strip lezen niet beledigen met een domme neukpartij die nergens toe dient. Als een strip voor volwassenen bedoeld is, moet er blijkbaar een blootscène in staan. Dat is namelijk het enige wat de volwassenen interesseert: bloot en seks. Ik voel me dan echt beledigd.

Dus voor u is de belangrijkste reden om Thorgal voort te zetten dat het publiek het wil.
Ja. Wacht even, ik ben te snel. Het respekt voor mijn publiek zit er voor iets tussen, maar ik vind het ook ontzettend plezierig om Thorgal te tekenen. En dat plezier van mij wordt overgedragen naar zoveel lezers! Ik heb me nooit afgevraagd waarvoor ik leef. Voor mij is het heel duidelijk voor wie ik leef. En dat is goed zo.

Blijft u eeuwig doorgaan met Thorgal?
Ja, want ik heb dat beloofd. Ze hebben me ooit op tv bij mijn zwaard laten zweren dat ik er tot mijn dood mee zou voortgaan, dus doe ik dat.

Maar zelfs in de tijd dat u geen Thorgal maakt, maakt u series, zoals De klaagzang van de verloren gewesten.
Kijk, we hebben al een kwart eeuw kunnen nadenken over het ideale ritme van een reeks als Thorgal. We hebben besloten om drie albums te maken in twee jaar tijd. Dat lijkt me een mooi ritme, dat bewijst dat de reeks leeft. Maar ondertussen moet ik gewoon andere dingen kunnen doen. Ik heb vroeger bijvoorbeeld heel wat illustraties gemaakt voor boeken, en ik heb daar nu weer heel veel zin in. Als je jong bent, denk je dat je alles kan, maar als je een tijdje iets niet meer hebt gedaan, dan vraag je je af of je dat nog wel kan. Daarom wil ik nu onder andere iets met illustraties doen. Of echte schilderijen. Ik heb vroeger heel veel geschilderd op doek. Ik heb een niet-konseptuele periode gehad. En ik weet niet meer zeker of ik dat nog kan.

U schildert toch altijd de covers van uw albums?
Ja, maar dat is iets kompleet anders. Het is niet omdat ik olieverf gebruik, dat ik een schilderij heb gemaakt. Zo'n cover van een album staat al niet op zichzelf, want het is een soort reflektie van wat er in het album gebeurt. En je moet ook rekening houden met een aantal kommersiële faktoren. Er moet een titel op kunnen, en de naam van de uitgeverij. Nee, zo'n albumcover noem ik geen schilderij.

Komen er nog albums van De klaagzang van de verloren gewesten?
Niet van mij. Ik heb gezegd tegen de uitgever en Jean Dufaux dat ik niet helemaal akkoord ga, maar ja. Ik vind niet dat een auteur het recht heeft om te zeggen dat iets hem toebehoort. Als een schrijver een boek heeft geschreven waarvan een miljoen eksemplaren verkocht zijn, dan is dat niet zijn eigendom. Het is belachelijk om te zeggen dat je een kreatie mee je graf inneemt, zoals sommige auteurs beweren. Nee, doe maar op en probeer het beter te doen dan ik. Dat soort kompetitie is de enige reden om nog te proberen je stijl te verbeteren. Anders dut je in. Over Sioban ken ik de precieze plannen niet, maar waarschijnlijk komt er ooit een vervolg met een andere tekenaar. Het vervolg zal zich afspelen in hetzelfde universum, maar met andere personages.

Het universum waarin Sioban zich afspeelt, is veel donkerder dan dat van Thorgal. Had u daar geen moeite mee?
Luister, het is niet toevallig dat Jean Dufaux Monsieur Noir wordt genoemd. (lacht) Als persoon is hij enorm grappig, met een fantastisch gevoel voor humor, maar als hij verhalen schrijft dan gaan ze een bepaalde richting uit. Zoals Hitchcock, die toch ook bekend staat als de master of suspense. Dufauxs verhaal was dus vrij gotisch. En dat is niet helemaal mijn ding. Ik hou toch wel van wat humor in de zaak. Ik heb een heel speciaal gevoel voor humor. Mijn vrouw wordt er gek van. Ik zeg iets heel serieus, maar ik bedoel het eigenlijk grappig. Ik hou ook erg van de humor van Jean Van Hamme die hier of daar in de senario's wel eens een grapje steekt. Dat is genoeg voor me. Ik hou ook helemaal niet van komedies. Die dwingen me om te lachen, en daar heb ik dan net geen zin in. Nee, ik kan veel meer genieten van een klein, onopvallend knipoogje. Dat vind ik vaak terug in een verhaal van Thorgal.

De andere twee suksesreeksen van Jean Van Hamme worden beter verkocht. Is er voor Thorgal minder reklame gemaakt?
Jazeker. Maar nu gaat dat ver-an-der-en. Ik wil dat eigenlijk niet. Er is nooit promotie geweest voor Thorgal, maar ik heb me daar nooit druk om gemaakt. Ik heb nooit de uitgever gebeld om te zeggen dat hij te weinig deed, want dat is niet zo. Mijn uitgever werkt hard. Ik ben als auteur zo trouw als een hond. Ik blijf graag bij mijn uitgever. Ik weet zeker dat ik daar ook van profiteer, want dat mijn uitgever me daarvoor apprecieert. De reklamekampagne begint nog maar, met grote affiches in de Parijse metro en reklame bij McDonalds, en ik zie nu al een stijging in mijn auteursrechten. (lacht) Ik dacht altijd dat ik in verhouding met XIII benadeeld was door het niet-hedendaagse onderwerp. Maar Jean Van Hamme is ervan overtuigd dat reklame het enige verschil was tussen de reeksen. Het is natuurlijk iets moeilijker om reklame te maken voor Thorgal. Van XIII en Largo Winch bestaan er horloges, maar van Thorgal zou je zonnewijzers moeten maken. (lacht) Het tijdperk is dus wel een nadeel. Niet dat we dat gaan veranderen hoor. Ik heb geen zin in een Thorgal met een .45 revolver. Ik heb helemaal geen zin in een hedendaagse serie. Integendeel, ik zou wel eens een verhaal willen maken met alleen maar personages, zonder decor. Alleen de interaktie tussen de personages interesseert me. Ik bekijk een strip altijd meer als teater dan als sinema. Grote aktiescènes zijn toch altijd minder geloofwaardig in een strip dan in een film.
Maar nu komt de reklamekampagne echt op gang. Er komen mooie voorwerpen van Thorgal, zoals kalenders en agenda's. Ik klaag echt niet over mijn auteursrechten. Ik heb geen bijzondere eisen. Ik hoef het laatste model van Ferrari niet of een jacht of supervilla's met zwembad. Ik heb dat echt niet nodig.

Bio Grzegorz Rosinski

1941: geboren op 3 augustus in Stalowa Wola (Polen). Hij tekent strips vanaf zijn veertien jaar en wordt langzaam de bekendste stripauteur in Polen.

1976: een belangrijk jaar. Hij wordt artistiek direkteur en voornaamste stripattraktie van het Poolse blad Relax. Hij verzamelt daarin striptekenaars uit het hele oostblok. Als de propaganda druk begint uit te oefenen op het tijdschrift, houdt Rosinski het voor bekeken. Voor het weekblad Robbedoes levert hij ook in 1976 zijn eerste strips die in het buitenland worden gepubliceerd, onder het pseudoniem Rosek. Van De fantastische rondvaart, een humoristische reeks op scenario van Mythic alias Smit le Benedict, worden later twee albums gemaakt.

1977: Voor het weekblad Kuifje begint hij aan de vikingsaga Thorgal, geschreven door Jean Van Hamme. Thorgal blijft 22 jaar en 25 albums later Rosinski's belangrijkste reeks.

1980: Rosinski maakt de sf-reeks Hans, op scenario van A.P. Duchateau. Na vijf albums draagt hij het tekenwerk over aan zijn landgenoot Kas.

1982: Rosinski verlaat het kommunistische Polen en verhuist naar België.
1988: publikatie van De Chninkel, een striproman in zwart-wit van meer dan 150 pagina's. Het senario van Jean Van Hamme is een verrassende herwerking van het Nieuwe Testament.

1990: verhuis naar Zwitserland.

1993: Sioban, het eerste deel van De klaagzang van de verloren gewesten, geschreven door Jean Dufaux. Rosinski tekent vier albums van de reeks. Een vervolg met een andere tekenaar is waarschijnlijk.

Gert Meesters en Michel Kempeneers