Een webarchief van stripjournalist Gert Meesters
Interview met meneer XIII
Het mysterie Vance
Eind februari komt er weer eens een nieuw boek uit van de best verkochte stripreeks voor volwassenen, de thriller XIII. Hoe bekend de stripreeks ook is, nog steeds valt de gemiddelde Vlaming uit de lucht als je hem vertelt dat de tekenaar van de reeks, William Vance, een Vlaming is. De minzame ambachtsman vertelt over zijn meest suksesvolle stripheld.
William Vance (63) begon vooraan in de jaren zestig, na een periode als reklametekenaar, strips te tekenen voor het toen nog immens populaire weekblad Kuifje. De ene goedgemaakte avonturenreeks volgde de andere op: Howard Flynn, Bob Morane, Ramiro, Ringo, Bruno Brazil, Bruce J. Hawker,... Door zijn efficiënte realisme - de term is van XIII-senarist Van Hamme - hebben de reeksen van Vance altijd sukses gekend. Maar hij werd pas een echte ster met de stripreeks XIII, die hij met Jean Van Hamme startte in 1984. Het verhaal over iemand die zijn geheugen kwijt is en een zoektocht naar zijn verleden onderneemt, is een cliché uit de populaire verhaalkunst. Het bijzondere van XIII is het ingewikkelde senario, vol verwijzingen naar de Amerikaanse geschiedenis en kultuur. Vooral in de eerste verhalen verandert de held zo vaak van identiteit, dat zelfs doorgewinterde fans de verhalen telkens opnieuw moeten lezen om een nieuw album helemaal te kunnen volgen. Het intelligente senario maakte van XIII een hit bij studenten en ander volk dat dol is op intellektuele puzzels. Vance bleek de perfekte tekenaar voor de serie. Zijn aanleg voor dokumentatie en zijn bijzonder filmische tekenstijl dragen sterk bij tot het sukses. Het vorige album van XIII, Het vonnis, was in 1997 in Frankrijk het best verkochte boek in alle kategorieën. Op 27 februari moet album 13 van XIII, The XIII mystery - Het onderzoek, verschijnen. Het wordt een speciaal en duur boek van 112 pagina's rond XIII, met 41 pagina's nieuwe strip. Vance woont al jaren in Spanje met zijn Spaanse vrouw Petra en spreekt normaal Frans of Spaans. Maar om over zijn held en zichzelf te praten voor Teek wou hij zijn Nederlands nog wel even bovenhalen: "In het Vlaams, hè. Ik moet een beetje oefenen."Veel mensen beseffen niet dat u een Vlaming bent. Dat wordt natuurlijk veroorzaakt door uw internationale naam. Moeten we die nu op zijn Frans of op zijn Engels uitspreken?
Het mag allebei. Ik heb die naam heel eenvoudig gekozen. Ik heet eigenlijk Van Cutsem, dus "Van C.". Het leuke aan die naam is dat hij overal wel wat betekent of toch tenminste goed klinkt. Er is bijvoorbeeld een basis van de US Air Force die Vance heet. Mijn voornaam William klinkt ook vanzelf al internationaal. Toen ik geboren werd, heetten alle jongens Willy. Dus heeft de ambtenaar van burgerlijke stand van Anderlecht mijn vader aangeraden om er William van te maken. (lacht) En ik ben blij met die naam. Hij klinkt wel internationaal, maar ik ben een echte Vlaming. Zijn jullie niet blij?
Kunt u wat meer vertellen over de mysterieuze nieuwe XIII?
Dat wordt een heel speciaal boek. Het is geen strip. Van Hamme is met het idee gekomen om eens iets anders te doen met XIII. Hij heeft een tekst geschreven die de basis vormt voor een nieuw boek van 112 bladzijden. De tekst is een weergave van een onderzoek over het personage XIII. Ik heb mij bezig gehouden met het beeld natuurlijk. Naast 41 bladzijden nieuwe strip, die geen doorlopend verhaal vormen, maar hier en daar te maken hebben met de tekst, heb ik 60 illustraties en 150 koppen van personages getekend. Er staan daarnaast nog een aantal foto's in het boek. Ook de layout heb ik helemaal zelf ontworpen, met de hulp van de computer uiteraard. Die 41 pagina's strip was eigenlijk maar een kleintje vergeleken met de rest van het werk. Meer mag ik er helaas nog niet over vertellen. Het moet een verrassing blijven.
U heeft vele suksesvolle stripreeksen getekend, zoals Bruno Brazil. Maar XIII is toch iets speciaals. Ervaart u dat ook zo?
XIII is een klasse apart. Het is meer dan een gewone strip. Dat merk ik ook als ik naar signeersessies ga. Dan vertellen veel mensen dat ze eigenlijk niet graag strips lezen, maar wel XIII. Het voelt speciaal om zo'n boek mee te maken. Je kunt het sukses vooraf helemaal niet inschatten. Het is het publiek dat het sukses bepaalt. Nu, ik maak er mij niet druk om. Zolang het zo goed blijft gaan... (lacht)
Heeft u een verklaring voor het sukses van de reeks?
Nee. Of misschien toch. XIII speelt zich af in de Verenigde Staten en wat daar gebeurt, interesseert het publiek altijd meer dan wat er in België of Luxemburg gebeurt. Dat is vanzelf algemener. Iedereen gaat kijken naar Amerikaanse films, en de stripreeks is daar duidelijk op gebaseerd. Voor mij is dat de verklaring.
Betekent uw sukses veel voor u?
Ik ga er zeker niet om zitten te huilen. (lacht) Ik ben blij dat ik geraakt ben waar ik nu sta. Zoals ze zeggen: "Beter laat dan nooit".
Toen u het eerste senario van XIII kreeg, had u dus niet de indruk dat u iets van een totaal andere orde ging maken dan Bruno Brazil?
Nee. Ik wist dat het ongeveer hetzelfde soort verhalen zou worden, want dat hadden we duidelijk afgesproken. Je moet niet uit het oog verliezen dat XIII eigenlijk gewoon een opvolger was voor Bruno Brazil. Als Bruno Brazil niet gearreteerd was, dan zou er van XIII zelfs geen sprake geweest zijn (lacht). Op een bepaald moment zag het er zelfs naar uit dat Jean Van Hamme gewoon de tekst voor de serie Bruno Brazil ging overnemen van Greg, de oorspronkelijke senarist. Maar Greg heeft de serie nooit vrijgegeven. Dat kon dus niet. Omdat ik Van Hamme dan toch had leren kennen, heb ik hem gevraagd om een senario te schrijven dat in dezelfde lijn lag. Ik heb Van Hamme direkt mijn vertrouwen gegeven en hij heeft zijn werk goed gedaan. Hij heeft net gemaakt wat ik wilde.
U heeft ook nog andere reeksen. Heeft u de indruk dat die reeksen profiteren van het sukses van XIII of dat ze eronder lijden?
Ze zouden ervan profiteren als er nieuwe boeken uitkwamen. Maar er zijn geen nieuwe boeken, dus lijden ze eronder. Mijn eigen reeks Bruce J. Hawker lijdt er bijvoorbeeld stevig onder, want er is nu al jaren geen nieuw album van die reeks meer verschenen. Door XIII heb ik geen tijd meer voor de andere reeksen. Want XIII is niet alleen tekenwerk. Daar komt ook veel dokumentatie bij kijken.
Maar u kunt zich toch laten helpen met de dokumentatie.
Ja, dat is zo. Mijn zoon doet dat allemaal, en ook het administratieve werk. Hij is daar goed in. Die dokumentatie neemt toch wel heel wat tijd in beslag. Want het is niet zo eenvoudig dat alles gewoon in een boek te vinden is. Soms moet je speciale dokumenten opvragen, en voordat je die dan gekregen hebt,... Je mag eigenlijk tellen dat het anderhalve maand dokumentatie kost voordat ik kan beginnen te tekenen, want ik heb graag dat alles klaar ligt als ik begin.
Klopt het verhaal dat u aan alle pagina's tegelijk tekent?
Ja. Omdat ik het hele verhaal in één stuk van Jean doorgestuurd krijg, kompleet met een verdeling van de scènes per pagina, kan ik het bij wijze van spreken van achteren naar voren tekenen. Ik teken graag sekwenties, zoals in de film. In Het Vonnis zat er bijvoorbeeld een vliegtuigscène van enkele pagina's. Daarin kan ik mij geweldig uitleven. Ik bekijk zo'n album dus eigenlijk als een film: een opeenvolging van scènes. Ik teken dan eerst de sekwenties die me interesseren, en de rest laat ik liggen. Zo kan het gebeuren dat ik al dertig pagina's getekend heb, maar dat de uitgever nog geen bladzijde heeft gezien, omdat de eerste bladzijden nog niet getekend zijn!
Is de dokumentatie de oorzaak van de vertraging die de reeks de laatste jaren oploopt?
Ja, dat is de dokumentatie.
Doet u dat dan tenminste graag, dat dokumenteren?
Ja. dat maakt me meer kredibel . En de verhalen ook. Je mag geen zottigheid tekenen. Het verhaal speelt zich nu af, en iedere lezer weet een beetje hoe de wereld die ik teken, eruit ziet. Bij een half miljoen lezers, zijn er altijd wel specialisten in elk domein. Als zo'n specialist het boek ziet, en konstateert dat alles klopt, zal hij veel meer geïnteresseerd zijn in het verhaal, dan wanneer het niet klopt.
U gaat daarin verder dan de meeste van uw kollega's.
Er zijn er nog, maar het is inderdaad een minderheid. Doordat het verhaal zich nu afspeelt, vind ik dat alles in orde moet zijn. Dat lukt natuurlijk nooit, er zijn altijd dingen die mankeren .
Door zo fanatiek bezig te zijn met dokumentatie, stelt u zichzelf ook kwetsbaar op.
Je kunt er niet genoeg op letten. In Bruno Brazil had ik op een bepaald moment een parachute getekend. Ik had er een goed dokument voor gevonden. In het begin van XIII (Spads, nvdr) springt Rowland uit een helikopter en ik gebruikte dus hetzelfde dokument om die parachute te tekenen. Een tijdje daarna ben ik op bezoek bij de zoon van een vriend van me in Spanje. Hij is parachutist. En hij bekijkt het album van XIII dat ik bij me had. Bij de scène met de parachute stopt hij en zegt: "Niet slecht, maar die parachute is twintig jaar oud". (lacht)
Bent u dan boos op uzelf?
Nee, maar ik vind het goed dat zo veel mensen op de details letten. Het kan niet goed genoeg zijn. Het is dus niet zo dat die foutjes me niet interesseren. (wijst naar Het vonnis): Op deze omslag staat bijvoorbeeld een fout. (lacht) Gelukkig weet niemand dat. Maar omdat jullie zo'n brave jongens zijn, zal ik ze verklappen. Generaal Carrington heeft vier sterren op zijn schouder, terwijl in het album en in het Amerikaanse leger vijf sterren worden toegekend aan een generaal.
Het gerucht sirkuleert dat ook ruzies met de uitgeverij ervoor zorgen dat een XIII tegenwoordig lang op zich laat wachten.
Dat speelt maar heel beperkt mee. Kijk, er zijn altijd meningsverschillen tussen auteurs en hun uitgeverij. Daar ben ik niet de enige in. En de uitgeverij is ook zeker niet slechter dan de andere. Die meningsverschillen horen er gewoon bij. Voor The XIII mystery heb ik in elk geval gewoon mijn zin gedaan, met de steun van Van Hamme. Ik heb het boek helemaal gemaakt zoals ik het wou. De uitgeverij wou het boek misschien anders of sneller, maar een andere uitgever zou dit boek, dat erg duur is om te maken, misschien gewoon niet hebben uitgegeven! Het is normaal dat een uitgever andere doelstellingen heeft dan een auteur.
Kunt u het verhaal in XIII zelf nog volgen? Het is zo ingewikkeld...
Ik ken het in elk geval beter dan Van Hamme. Ik heb er meer op gestudeerd. Serieus.
Kent u dan de fameuze fouten waarvan Van Hamme wel toegeeft dat ze erin zitten, maar die hij niet wil verklappen?
O, maar er zitten veel fouten in XIII. Je moet bijvoorbeeld eens uitrekenen. De moord op de Amerikaanse president heeft zich eigenlijk afgespeeld in 1963. Nu zitten we in 1999. Dat is een enorme tijdspanne. Als het echt over meer dan drie decennia zou gaan, dan zou XIII al meer dan vijftig jaar oud moeten zijn. Nu, Van Hamme heeft ervoor gezorgd dat zijn tijdlijn nog klopt, maar dat houdt voor mij en mijn dokumentatie-ijver veel gevaren in. In XIII zit bijvoorbeeld een oorlog die wat op de Vietnamoorlog lijkt. Maar ik mag niet de precieze uniformen van die periode gebruiken, want in Van Hamme's schema zit die oorlog veel dichter bij het heden. Dus moet ik konstant opletten. Zulke dingen moet ik wel eens met Van Hamme bespreken.
Op die manier heeft u dus inspraak in het senario. U zegt meestal dat u zich daar niet mee bemoeit.
Ik zeg ook niet altijd alles. Ik ga niet overal vertellen dat ik een helikopter heb gekozen of zo. Ik overleg vaak met Van Hamme over bepaalde aspekten van het senario.
Past hij wel eens dingen aan?
Zeker. In Het Vonnis loopt er achter de president een militair. Oorspronkelijk was dat een geheim agent. Maar ik heb Van Hamme kunnen overtuigen dat dat altijd een miltair moet zijn. Hij laat me daarin doen, want hij weet dat ik meer over het Amerikaanse leger weet. Ik ben daar een beetje een maniak in.
Als u grotere opmerkingen hebt, over de logica van een verhaal, houdt hij daar dan ook rekening mee?
Als ik zo'n opmerking heb, ja. Zo'n opmerkingen zijn trouwens niet tegen Van Hamme gericht, maar om XIII als reeks te verbeteren.
Geeft u hem ook suggesties over waar het verhaal naar toe zou kunnen gaan?
Nee, op dat vlak laat ik hem doen, want hij doet dat heel goed.
Veel XIII-lezers beweren dat de reeks had moeten stoppen na het achtste boek, XIII contra I. Wat vindt u daarvan?
Je moet niet naar die mensen luisteren. XIII is geen zorgvuldig geplande reeks. Het is een avonturenreeks die van album tot album verdergaat. Van Hamme weet nu nog niet hoe het volgende verhaal zal aflopen. Het is dus niet zo dat alles van het begin vaststond.
Maar XIII is verschillend van andere reeksen doordat de verhalen van album 1 tot 8 duidelijk één koherent verhaal vormen.
Ja, maar je moet dat bekijken als de eerste cyclus. Met Voor Maria is een tweede cyclus begonnen die met het vorige boek, Het Vonnis, is beëindigd. En zo kan dat blijven doorgaan, want er blijven nog heel veel vraagtekens over. Als je de reeks goed leest, merk je hier en daar een opening in het senario waaruit nog nieuwe verhalen gemaakt kunnen worden.
Weet u zelf al dingen die de lezer niet weet over het verleden van XIII?
Ik weet wel iets meer. Vaak voel ik ook al aankomen waar Van Hamme naar toe wil. Maar veel dingen blijven ook voor mij raadselachtig.
Wat vindt u van de grote mediakampagnes die met de laatste XIIIs gepaard gaan?
Die zijn heel goed georchestreerd. Maar bij Dargaud mag men niet vergeten dat Van Hamme en ik tot 250.000 eksemplaren zijn geraakt zonder reklame. Het is dus niet zo dat de reklame het sukses van XIII veroorzaakt heeft. Maar ze doen goed hun best.
U vindt die mediakampagnes dus niet overdreven.
Nee. ze kunnen niet groot genoeg zijn. Ik heb het alleen veel te lang zonder kampagnes moeten doen.
U klinkt vaak wat bitter als het over het verleden gaat.
Bitter is misschien niet het juiste woord. Maar elke strip die van mij gepubliceerd is heeft meer dan 30.000 verkochte eksemplaren gehaald, zonder reklame. Toen de weekbladen dan stilaan verdwenen, kwam ik te weten dat andere auteurs, die wel een kampagne kregen, soms maar 8.000 strips verkochten. Ik vind dus dat men mijn sukses te lang vanzelfsprekend heeft gevonden. Vandaar dat beetje bitterheid.
Wat vindt u zelf van de tentoonstelling in het Belgisch Centrum voor het Beeldverhaal?
Heel goed gedaan. In Turnhout (Vance verwijst naar een tentoonstelling op de Stripgidsdagen) is al bewezen dat die tema's werken. Ik wist zelf al lang dat ik obsessioneel bezig was met het tekenen van noodweer. Maar Charles Dierick (artistiek direkteur van het Belgisch Centrum) is de eerste die het echt opgemerkt heeft.
Maakt u het zichzelf niet moeilijk door altijd die ekstreme weersomstandigheden te tekenen?
Ik vind dat niet moeilijk. Toen ik Ringo nog tekende, kon ik soms twee bladzijden noodweer per dag tekenen. Zo moeilijk is dat. (lacht)
Eigenlijk tekent u vaak dezelfde koppen. De mannen hebben altijd ongeveer hetzelfde gezicht, en de vrouwen onderling ook. Je moet de verschillende striphelden uit uw carrière onderscheiden door de haarkleur, of een snor.
Dat is waar. Ik teken altijd de koppen die ik graag teken. En automatisch lijken je helden dan wat op elkaar. Elke tekenaar ontwikkelt bepaalde tics. Bij mij valt dat in verhouding erg op, omdat ik al zo veel series heb gemaakt.
Er zijn eigenlijk weinig tekenaars die uw stijl proberen te imiteren.
Weet je waarom? Mijn stijl is te moeilijk. (lacht) Ik zeg dat maar om te lachen hoor.
Gert Meesters en Michel Kempeneers
Dit interview werd afgenomen in juni 1998 naar aanleiding van een tentoonstelling in het BCB, aangevuld in december 1998 en verscheen lichtjes ingekort in Teek 69 van januari 1999.
Het werd uitgeschreven in de spelling-Geerts.
Samenstelling: Gert Meesters / laatste update: 13-06-2006 .
Deze site ziet er het best uit op een Mac, zoals alles eigenlijk.
Het copyright op gebruikte afbeeldingen uit strips behoort toe aan de vermelde auteurs en uitgeverijen.